Gut Hastalığı

Gut nedir?

Gut, eklemde ani gelişen, ağrı, kızarıklık, şişlik ve hassasiyetle karakterize, mikrobik olmayan bir eklem iltihabidir. Sıklıkla ayak 1. başparmak tutulur. Ancak, diz, ayak bileği, dirsek, el parmağı eklemleri de etkilenebilir. ‘Kralların hastalığı’, “zengin hastalığı”, “damla hastalığı” gibi adlarla da anılır. Erkeklerde kadınlara göre daha fazla görülür, ancak menopozla birlikte kadınlarda da hastalığa yatkınlık artar.

Gut Belirtileri Nelerdir?

Akut gut atağı, genellikle gece yarısı veya sabaha doğru ayak birinci baş parmağında (veya tutulan eklemde) şiddetli ağrı, şişlik, kızarıklık, hassasiyet ve ısı artışıyla başlar. Eklemdeki ağrı ve hassasiyet o kadar şiddetlidir ki, kişi üzerine basamaz, hareket ettiremez, ayakkabı giyemez hatta yorganın bile değmesini istemez. Ağrı ilk 12-24 saat içinde daha da şiddetlenir. Atak birkaç gün ile bir kaç hafta içinde (ortalama bir hafta) kendiliğinden geçer. Bazen o eklemde, daha azalmakla birlikte birkaç hafta daha rahatsızlık hissi kalabilir.

Gut, tedavi edilebilir bir hastalıktır. Etkin bir tedavi ve diyetle gut ataklarının önüne geçmek mümkündür. Gut, çoğunlukla, metabolik sendromun da bir parçasıdır. Kolesterol, trigliserit yüksekliği (hiperlipidemi), yüksek tansiyon, aterosklerotik kalp hastalığı, diyabetes mellitus, obezite (şişmanlık) gibi hastalıklarla birlikteliği fazladır.

“Gut”un Nedenleri Nelerdir?

Eklemde biriken ürat kristalleri, inflamasyon oluşturarak gut atağına neden olur. Kanda ürik asit seviyesinin yükselmesiyle, ürat kristalleri oluşur. Ürik asit, pürinlerin (doğal olarak vücudumuzda bulunduğu gibi, sakatatlar, et, hamsi ve ringa gibi bazı balıklar, kabuklu deniz hayvanları, kuşkonmaz ve mantar gibi bir çok yiyecekte de bulunan bir maddedir) yıkılmasıyla oluşur. Normalde ürik asit kanda çözünür ve böbrekler yoluyla idrarla atılır. Fakat bazen vücudumuz, çok fazla ürik asit üretir veya böbreklerden atılımı azalabilir. Ürik asit kristalleri, iğne ucu gibi iki ucu keskin yapıdaki kristaller şeklindedir; eklemde veya çevresindeki dokuda birikerek inflamasyona ve ağrıya neden olurlar.

Gut için Risk Faktörleri:

  • Yaşam stili; gut için risk oluşturabilir. Aşırı alkol tüketimi, kırmızı et, sakatat, kabuklu deniz ürünleri, fruktozdan zengin yiyecek ve şekerli içecekler gibi ürünlerden ağırlıklı olarak beslenmek gibi...
  • Sağlık durumu: Belli hastalıklarda gut gelişimi daha fazladır. Kontrolsüz kan basıncı, diyabetes mellitus, aşırı kilo, yüksek yağ ve kolesterol seviyeleri, ateroskleroz gibi...
  • Belli ilaçlar: Tiyazid grubu diüretikler (idrar söktürücüler), kanı sulandırması amacıyla alınan düşük doz aspirin (üratın idrarla atılımını engeller), organ nakli tedavisinde organın atılımını önleyen bazı ilaçlar, lösemi tedavisinde kullanılan ilaçlara bağlı yoğun hücresel yıkımla aşırı ürat üretimi gibi...
  • Ailede gut öyküsünün bulunması: Eğer anne, baba ve kardeşler gibi birinci derece akrabalardan herhangi birinde gut varlığı; bu hastalığın kişide de görülme riskini artırır. Gutta çoklu genetik yatkınlık söz konusudur.
  • Yaş ve cinsiyet: Kadınlarda ürik asit seviyesi, erkeklerden daha düşüktür. Ancak menopozdan sonra kadınlarda da ürik asit seviyesi yükselir ve gut riski artar. Erkeklerde 40-50’li yaşlarda başlarken, kadınlarda daha ileri yaşlara kayar.
  • Nadir görülen bazı genetik hastalıklar (Lesch Nyhan sendromu gibi).

Gut’un Komplikasyonları Nelerdir?:

Gut tedavi edilmezse daha ciddi durumlara neden olabilir. Tuttuğu eklemlerde ve çevre dokularda (tendon, sinir basısı gibi) hasara neden olur.

  • Tekrarlayan gut: Yılda birkaç kez gut ataklarının tekrarlayan hal almasıdır.
  • İleri gut: Gut hastalığı iyi tedavi edilmezse, ürat kristalleri cilt altında toplanarak tofüs denilen nodüllere neden olur. Bu nodüller sıklıkla el ve ayak parmakları, kulak sayvanı, dirsek, aşil tendonu ve ayak tabanında birikir. Tofüsler, genellikle ağrısızdır; ancak bası bulgusuna veya tendonlarda ve kemikte hasara neden olur.
  • Böbrek taşı, ürat nefropatisi (böbrek fonksiyonunda bozulma) gibi.

Gut için Laboratuvar Testleri ve Teşhis:

  • Eklem sıvısının incelenmesinde mikroskopta mono-sodyum ürat kristallerinin görülmesi gut tanısında önemlidir.
  • Kan testleri; ürik asit seviyelerine bakılabilir ancak gut tanısı koydurmaz. Atak sırasında normal, hatta düşük bile olabilir. Kan şekerine ve lipid düzeylerine bakılabilir.

Gut Tedavisi:

Gut tedavisi, atak ve atak dışı tedaviler olmak üzere iki aşamalıdır. Tedavinin amacı gut ataklarının ve komplikasyonlarının önlenmesidir. Kan ürik asit seviyesini 6mg/dL’nin altında tutmaktır.

  • Akut gut artriti geliştiğinde, ağrı ve inflamasyonu gidermek için; steroid olmayan ağrı ve inflamasyon giderici ilaçlar (naproksen, diklofenak, indometazin gibi tedaviler) mide korunarak verilmelidir. Altta yatan koroner problem veya böbrek fonksiyon bozukluğu gibi yandaş hastalık durumlarında, tercihen eklem içine kortikosteroid enjeksiyonu veya düşük doz kortikosteroidin ağızdan kullanımı tercih edilebilir. Kolşisin günde 3-4 tablet (6-8 saat ara ile) atak geçene kadar alınabilir. Bazen IL-1 beta antagonisti (anakinra) kullanılabilir.
  • Gut komplikasyonları ve atak gelmesini önlemek için; ürik asit üretimini azaltan ilaçlar; allopurinol ve febuxostat (allopurinolü tolere edemeyen hastalarda Sağlık Bakanlığınca karşılanıyor) kullanılabilir. Allopurinolün, kan hücrelerinde azalma ve cilt döküntüsü, yan etkilerine neden olabilir. Düşük doz kolşisin kullanımının (günde 1-2 tablet), gut ataklarını azalttığını gösteren çalışmalar vardır.
  • Ürik asit atılımını artıran ilaçlar; probenesid - vücuttan böbrekler yoluyla ürik asit atılımını artırır. Döküntü, mide ağrısı ve böbrek taşı gibi yan etkileri olabilir. Pegloticase (krystexxa), bazı hastalarda enjeksiyon olarak kullanılır (Türkiye’de yok).

Yaşam Stili ve Diyet Önerileri:

  • Günde 8-16 bardak su içilmeli veya eş değeri sıvı (2-4 litre) alınmalı.
  • Alkolden kaçınmalı (özellikle bira).
  • Orta miktarda protein tüketilmeli ve pürinden zengin gıdalara dikkat edilmeli, doymamış yağ tüketilmeli-doymuş yağlardan kaçınılmalı.
  • Günlük et, balık ve kümes hayvanlarından 113-170 gramı geçmemeli.

Alternatif Öneriler:

Gut ataklarını önlememekle birlikte, ilaç tedavisine yardımcı önerilerdir.

  • Fazla kilolardan kurtularak, ideal kilonun korunması çok önemlidir.
  • Kahve tüketimi (kafeinsiz ve kafeinli), ürik asit seviyelerini azaltır.
  • Vitamin C alımı; kan ürik asit seviyesini azaltabilir.
  • Kiraz, ürik asit seviyesini düşürebilir.

Prof. Dr. Nuran Türkçapar (Kasım-2012)

Gut Tofüsleri

Gut Tofüsleri

Gut Tofüsleri

Gut Tofüsleri

Podogra (Ayak 1. Parmak Gut Artriti)

Podogra (Ayak 1. Parmak Gut Artriti)